Çocuklarda Olekranon (Dirsek Çıkıntısı) Kırıkları

Çocuklarda Olekranon Kırığı Nedir?

Olekranon, dirseğin arka tarafındaki kemik çıkıntıdır ve ön koldaki ulna kemiğinin üst ucunu oluşturur. Kolumuzu düzleştiren güçlü triseps kası bu çıkıntıya yapışır; yani olekranon, dirseğin hem menteşesi hem de kaldıracı gibi çalışır.

Çocuklarda olekranon kırıkları erişkinlere göre hem daha seyrek görülür hem de genellikle daha hafif seyreder. Bunun iki önemli anatomik nedeni vardır:

Birincisi, özellikle küçük çocuklarda olekranonun büyük bölümü henüz kemikleşmemiştir, ağırlıklı olarak kıkırdaktan oluşur. Kıkırdak, kemiğe göre daha esnek ve dayanıklı bir doku olduğundan, dirseğe doğrudan gelen bir darbede kırık oluşma olasılığı azalır.

İkincisi, çocuk kemiğini saran kemik zarı (periost) kalın, olekranonun kemik korteksi ise görece incedir. Bu yapı, kemiğin tamamen ayrışmak yerine "yeşil ağaç" tarzında, az yer değiştirmiş şekilde kırılmasına zemin hazırlar. Nitekim çocuklarda olekranonda sıklıkla belirgin yer değiştirme olmadan, hafif çökme (torus/buckle) tarzı kırıklar görülür.

Tedavi açısından belirleyici olan sorular şunlardır: Kırık hattı eklem yüzeyine uzanıyor mu (eklem içi mi, eklem dışı mı)? Kırık uçları birbirinden ayrılmış mı (yer değiştirmiş mi)? Ve en önemlisi, dirsekte eşlik eden başka bir yaralanma var mı? Bu üç sorunun yanıtı, tedavinin alçı ile mi yoksa ameliyatla mı yapılacağını belirler.

Çocuklarda Olekranon Kırığı Nasıl Oluşur?

1. Olekranon kırıkları en sık, dirseğin aşırı gerilmesi (hiperekstansiyon) ile oluşur. Çocuk açık el üzerine düştüğünde, dirsek normal sınırlarının ötesine zorlanır ve olekranon kırılabilir. Bu tip yaralanmaların önemli bir özelliği, sıklıkla dirsekte başka kırıklara da eşlik etmesidir. Zorlanmanın yönüne göre, olekranon kırığına radius boynu kırığı, iç epikondil kırığı veya radius başı çıkığı eşlik edebilir.
2. İkinci mekanizma, bükülü dirsek üzerine doğrudan düşme veya darbedir (fleksiyon tipi yaralanma). Bu durumda kola yapışan güçlü triseps kası, olekranonu alt kol kemiğinin (humerusun) üzerinde adeta bir dayanak noktası üzerinden çekerek koparır. Bu kırıklar genellikle kemiğin eksenine dik (transvers) seyreder ve kırık parçası arkaya doğru yer değiştirir. Bu tip transfers kırıklara başka yaralanmaların eşlik etmesi nadirdir.
3. En seyrek görülen mekanizma ise makaslama (shear) tipi yaralanmadır. Burada kuvvet, ulnanın üst kısmına önden gelir; kırık parçası öne doğru yer değiştirir. Burada ön kol eklemleri sağlam kalır. Bu kırıklar dirsek bükülü konumdayken genellikle oldukça stabildir.

Çocuklarda Olekranon Kırığının Belirtileri Nelerdir?

Olekranon kırığı olan bir çocukta en belirgin bulgu, dirsekteki şişliktir. Bunun yanında şu bulgular da görülebilir:

• • Dirseğin arka tarafında sıyrık veya morarma: Dirseğin arkasındaki cilt sıyrığı veya ezik, yaralanmanın niteliği hakkında hekime önemli bir ipucu verir; doğrudan darbe mekanizmasını düşündürür.
  • Dirseğin arkasında elle hissedilebilen boşluk: Kırık parçaları ayrışmışsa, dirsek arkasında bir çöküntü veya basamaklaşma hissedilebilir.
  • Dirseği düzleştirememe: Olekranon, kolu düzleştiren triseps kasının yapışma yeri olduğundan, kırık durumunda çocuk dirseğini aktif olarak açamayabilir.
  • Ağrı ve hareket isteksizliği: Çocuk kolunu kullanmaktan kaçınır, dirseğini korur.

Belirtiler her zaman belirgin olmayabilir. Az yer değiştirmiş çökme tipi kırıklarda şişlik hafif kalabilir; çocuğun dirsek üzerine düşme öyküsü varsa ve ağrı sürüyorsa, mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir.

Tanı ve Görüntüleme Yöntemleri

Tanının temeli dikkatli fizik muayene ve dirsek röntgenidir. Ancak küçük çocuklarda olekranonun uç kısmı (apofiz) henüz kemikleşmediği için röntgende görünmediğini bilmek gerekir. Kemikleşmemiş bu kıkırdak bölgeden geçen bir kırık hattı, olgunlaşmamış dirseğin kemikleşme düzenini iyi bilmeyen bir göz tarafından kolaylıkla atlanabilir. Yani "röntgende kırık görünmüyor" ifadesi, küçük bir çocukta kırık olmadığı anlamına gelmez. Bu nedenle çocuk dirsek travmalarının, çocuk kırıkları konusunda deneyimli hekimlerce değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Olekranon kırığı saptanan her çocukta, hasta ve röntgenler eşlik eden yaralanmalar açısından yeniden ve dikkatle incelenmelidir. Bilimsel veriler, olekranon kırıklarının üçte birine radius başı veya boynu yaralanmasının eşlik ettiğini göstermektedir. Olekranon kırıklarından sonra görülen en sık sorunun kırığın kendisi değil, eşlik eden bir yaralanmanın gözden kaçmasıdır. Bu yüzden muayenede yalnızca ağrıyan noktaya değil, tüm dirsek ve ön kola bakılır.

Çocuklarda Olekranon Kırıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, kırığın yer değiştirme miktarına, eklem yüzeyini ilgilendirip ilgilendirmediğine ve eşlik eden yaralanmalara göre planlanır.

Alçı tedavisi: Yer değiştirmemiş veya çok az (yaklaşık 3 milimetreye kadar) yer değiştirmiş kırıklar, çoğunlukla 3-4 haftalık basit alçı uygulamasıyla başarıyla tedavi edilir. Çocuk olekranon kırıklarının büyük bölümü bu gruba girer; yani çoğu olekranon kırığı ameliyatsız iyileşir.

Kapalı düzeltme ve alçı: Kırık 3 milimetreden fazla yer değiştirmiş ancak eklem yüzeyinin dışında ve stabil ise, ameliyathanede kesi yapılmadan kırık yerine oturtulup (kapalı redüksiyon) alçıya alınabilir. Makaslama tipi kırıklar dirsek bükülüyken genellikle stabil olduğundan bu yönteme iyi yanıt verir. Fleksiyon tipi kırıklarda ise dirseğin düz konumda alçılanması gerekebilir; bu pozisyon çocuk için biraz zahmetli olsa da kırığın düzgün kaynaması için gereklidir.

Cerrahi tedavi: Eklem içine uzanan ve 3 milimetreden fazla ayrışmış kırıklarda, eklem yüzeyinin kusursuz şekilde yeniden oluşturulması gerekir; bu durumda açık düzeltme ve içeriden tespit (ameliyat) uygulanır. Ayrışmış olekranon kırıklarında standart yöntem, tel ve gergi bandı tekniğidir: Kırık, ince metal tellerle sabitlenir ve triseps kasının çekme kuvveti, kırığı sıkıştıran bir kuvvete dönüştürülür. Bazı olgularda tel yerine vücutta eriyebilen implantlar da kullanılabilir; bu yöntemle metal malzemeye bağlı yakınmaların daha az olduğu bildirilmiştir. Cerrahi tedavi, tüm olekranon kırıklarının yalnızca %10-20'sinde gerekir.

Eşlik eden başka bir dirsek kırığı varsa, bazen asıl kırık tedavi edildikten sonra olekranon hâlâ stabil kalmayabilir; bu durumda olekranon ciltten gönderilen tellerle basitçe sabitlenir.

İyileşme Süreci ve Rehabilitasyon

Alçı ile tedavi edilen kırıklarda alçı süresi genellikle 3-4 haftadır. Çocuk kemiğinin güçlü iyileşme kapasitesi sayesinde kaynama bu sürede büyük ölçüde tamamlanır.

Alçı çıkarıldıktan sonra dirsekte bir miktar tutukluk hissedilmesi doğaldır ve çoğu çocukta günlük yaşam aktiviteleriyle kendiliğinden açılır. Olekranon kırığı sonrası kalıcı dirsek sertliği çocuklarda nadir görülen bir durumdur.

Ameliyatla tedavi edilen çocuklarda kullanılan teller, kaynama tamamlandıktan sonra hekiminizin planladığı zamanda çıkarılır. Kemik yapısını etkileyen özel bir hastalığı (örneğin osteogenezis imperfekta) olan çocuklarda implant çıkarıldıktan sonra yeniden kırık riski bulunduğundan, bu hastalarda takip daha yakın yapılır.

Aileler Nelere Dikkat Etmeli?

• • Dirsek üzerine düşme sonrası şişlik ve ağrı varsa mutlaka hekime başvurun. Dirsek arkasındaki küçük bir sıyrık bile önemli bir yaralanmanın habercisi olabilir.
  • "Röntgen temiz" denilse bile şikâyetler sürüyorsa takibi aksatmayın. Küçük çocuklarda olekranonun kıkırdak kısmından geçen kırıklar ilk röntgende görünmeyebilir.
  • Kontrol randevularını atlamayın. Alçı ile takip edilen kırıklarda, kırığın yerinde durup durmadığı aralıklı röntgenlerle izlenir.
  • Alçıyı kuru ve sağlam tutun. Alçının içine cisim sokulmamalı, ıslatılmamalıdır.
  • Parmakları gözlemleyin. Parmaklarda artan şişlik, morarma, uyuşma veya hareket ettirmekle şiddetlenen ağrı fark ederseniz beklemeden hekiminize ulaşın.
  • Erken dönemde dirseği zorlamayın. Kaynama tamamlanmadan ağırlık kaldırmak veya spora dönmek kırığın yerinden oynamasına neden olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğumun olekranon kırığı ameliyat gerektirir mi?

Çoğunlukla hayır. Olekranon kırıklarının yalnızca %10-20'si cerrahi tedavi gerektirir. Yer değiştirmemiş veya 3 milimetreye kadar ayrışmış kırıklar basit alçı uygulamasıyla; daha fazla ayrışmış ancak eklem dışında kalan stabil kırıklar ise kapalı düzeltme ve alçıyla tedavi edilebilir. Ameliyat esas olarak, eklem içine uzanan ve 3 milimetreden fazla ayrışmış kırıklar için gereklidir.

Alçı kaç hafta kalacak?

Yer değiştirmemiş veya az yer değiştirmiş kırıklarda alçı süresi genellikle 3-4 haftadır. Kırığın tipine ve çocuğun yaşına göre bu süre hekiminiz tarafından ayarlanabilir.

Ameliyatta takılan teller çıkarılacak mı?

Ayrışmış kırıklarda kullanılan standart yöntem tel ve gergi bandı tekniğidir ve bu teller kaynama sonrasında çıkarılır.

Alçı çıktıktan sonra dirsekte sertlik kalır mı, fizik tedavi gerekir mi?

Olekranon kırığı sonrası dirsek sertliği görülebilen bir durumdur, ancak çocuklarda bunun kalıcı bir durum değildir. Çoğu çocukta hareket açıklığı günlük aktivitelerle kendiliğinden geri kazanılır. Hekiminiz kontrol muayenelerinde dirsek hareketlerini değerlendirerek ek bir programa gerek olup olmadığına karar verecektir.

Sadece olekranon mu kırılmış, başka bir şey olabilir mi?

Bu, tam da hekimlerin en çok önemsediği sorudur. Olekranon kırıklarının %20-50'sine dirsekte başka bir yaralanma eşlik eder; en sık iç epikondil kırığı ile birlikte görülür. Ayrıca olguların üçte birinde radius başı veya boynu yaralanması saptanır. Bu nedenle hekiminiz yalnızca olekranona değil, tüm dirseğe yönelik ayrıntılı bir değerlendirme yapacaktır.

Röntgende kırık görünmedi ama çocuğum hâlâ dirseğini kullanamıyor, ne yapmalıyım?

Mutlaka kontrole gidin. Küçük çocuklarda olekranonun uç kısmı henüz kemikleşmediğinden, bu kıkırdak bölgeden geçen kırıklar röntgende doğrudan görülmeyebilir. Şikâyetlerin devam etmesi durumunda çocuk kırıkları konusunda deneyimli bir hekim tarafından yeniden değerlendirme yapılması önemlidir.

Bilgilendirme: Bu yazı eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerini tutmaz.Çocuğunuzda travma sonrası kırık şüphesi varsa lütfen bir çocuk ortopedi uzmanına başvurun.

*Bu içerikteki tüm görsel tasarımlar Nano Banana 2 (Gemini 3 Flash Image) teknolojisiyle hazırlanmıştır.