Çocuklarda Dirsek Çıkığı

Çocuklarda Dirsek Çıkığı Nedir?

Dirsek, kolun alt ucundaki humerus kemiği ile ön koldaki radius ve ulna kemiklerinin oluşturduğu bir eklemdir. Çıkık, bu kemiklerin normal temas ilişkisinin bozulup birbirinden ayrılmasıdır.

Dirseğin arkaya doğru çıkmasını engelleyen üç anatomik yapı vardır: eklem kapsülünün ön kısmı, ulnanın koronoid çıkıntısı ve yan bağlar (kollateral ligamanlar). Arkaya doğru çıkık sırasında vücudun ağırlığı kolun alt ucuna binerek eklem kapsülünü önden yırtar. Koronoid çıkıntı görece küçük olduğu için ulnanın yukarı ve arkaya kaymasını engelleyemez. Yan bağlar ya gerilir ya da yırtılır. Radius ile ulna, aralarındaki halka bağ (anüler ligaman) ve zar (interosseöz membran) sayesinde birbirine sıkıca bağlı olduğundan genellikle birlikte yer değiştirir. Kol kaslarının kasılmasıyla koronoid çıkıntı, humerusun arkasındaki olekranon çukurunda kilitlenir.

Çıkığın hangi yöne olduğu da önemli. Arka-dış (posterolateral) çıkıklarda biseps tendonu bir kaldıraç görevi görür ve ön kol dışa doğru döner; dirseğin normalde hafif dışa açılı duruşu da bu kaymayı kolaylaştırır. Yan bağlardan yalnızca biri yırtılmışsa ön kol kemiklerinden biri çıkarken diğeri kısmen yerinden oynayabilir.

Arka ve arka-dış çıkıklarda, iç yan bağ ile birlikte medial epikondil kemikten kopabilir. Burada ailelerin bilmesi gereken önemli bir ayrıntı var: dirsek yerine oturtulduktan sonra bu kopan parça eklemin içinde sıkışıp kalabilir. Arka-iç yönlü çıkıklarda ise dış kondil kırığı görülebilir. Radius başı veya boynu yaralanması da arkaya doğru çıkıklarda sık rastlanan bir bulgudur.

Dirsek çevresindeki damar ve sinirlerin konumu, çıkığın neden ciddiye alınması gerektiğini açıklıyor. Kolun ana atardamarı (brakiyal arter) ve median sinir humerusun önünde seyreder; yerinden kaymış kemik parçasının üzerinde gerildiklerinde zarar görebilirler. Ulnar sinir ise tam medial epikondilin arkasından geçer ve özellikle medial epikondil kırığının eşlik ettiği çıkıklarda risk altındadır.

Çocuklarda Dirsek Çıkığı Nasıl Oluşur?

Diğer kol yaralanmalarında da olduğu gibi çocuk düşerken kolunu uzatıp yere dayar sonrasında çıkık ve kırık oluşur.

En sık görülen tip arkaya veya arka-dışa doğru olan çıkıktır. Bu genellikle ön kol dışa dönük (supinasyonda) ve dirsek düz ya da yarı bükülü haldeyken düşülmesiyle oluşur. Diğer yönlere doğru olan çıkıklar çok daha nadirdir:

• • Öne doğru çıkık: Dirsek ucuna doğrudan darbe gelmesi veya dirsek ucu üzerine düşme sonucu oluşur. Çok nadir bir yaralanmadır.
  • İçe veya dışa doğru çıkık: Doğrudan travma, ön kolun şiddetle burkulması veya el üzerine düşme ile oluşur.
  • Diverjan (ayrışan) çıkık: Radius ile ulnanın hem birbirinden hem de humerustan ayrıldığı, son derece nadir bir durumdur.

Çocuklarda Dirsek Çıkığının Belirtileri Nelerdir?

Yaralanmadan hemen sonra dirsek ağrılı ve şiştir. Çocuk kolunu bükülü tutar. Hareket ettirmek istendiğinde eklem hem ağrılıdır hem de kısıtlıdır.

Muayenede görülen tipik şekil bozukluğu şudur: önden bakıldığında ön kol kısalmış gibi durur, arkadan bakıldığında ise kolun üst kısmı kısalmış görünür. Humerusun alt ucu öne doğru çıktığı için dirseğin ön çukurunda (antekübital fossa) dolgunluk hissedilir.

Bu tabloya bakıp "kesin çıkıktır" demek doğru olmaz. Aynı görüntüyü; büyüme kıkırdağından geçen transfizyel kırıklar, suprakondiler humerus kırıkları, lateral kondil kırıkları ve Monteggia kırıklı çıkıkları gibi başka yaralanmalarda da görebiliriz. Bu yüzden tanı, muayene ile birlikte mutlaka röntgenle doğrulanır.

Tanı ve Görüntüleme Yöntemleri

Doğru tanı için iyi kalitede iki yönlü (ön-arka ve yan) dirsek grafisi gerekir. Film çekilirken üç şeye bakılır:

Çıkığın yönü. Dirsek çıkıkları, alttaki kemik parçasının hangi yöne kaydığına göre sınıflandırılır.

Radius ile ulnanın birbiriyle ilişkisi. Bu iki kemiğin konumu, nadir görülen diverjan çıkığı (radyus ile ulnanın ayrıldığı çıkık) dışlamak için özellikle incelenir.

Eşlik eden kırıklar. Filmler bu açıdan titizlikle gözden geçirilir. Özellikle medial epikondil, koronoid çıkıntı, radius üst ucu ve lateral kondil dikkatle değerlendirilir.

Dirsek yerine oturtulduktan sonra film çekimi tekrarlanır ve bu kez kusursuz bir yan grafi istenir. Amaç, eklem içinde sıkışıp kalmış bir kemik parçası olup olmadığını görmektir.

Çocuklarda Dirsek Çıkığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedaviye başlamadan önce iki şey yapılır: cildin bütünlüğü değerlendirilir ve kolun damar-sinir muayenesi yapılır. Bu adım isteğe bağlı değil, zorunludur; çünkü dirsek çıkıklarında damar ve sinir yaralanmaları seyrek görülen bir durum değildir.

Yerine oturtma (redüksiyon). Akut arka çıkıklar genellikle kolayca ve genel anestezi gerekmeden yerine oturtulabilir. Tercih edilen yöntem dirsek önce hafifçe geriye doğru açılır ve çekme (traksiyon) uygulanarak koronoid çıkıntının ucu olekranon çukurundan kurtarılır.

Öne doğru çıkıkta yöntem farklıdır: dirsek bükülü haldeyken uzunlamasına çekme uygulanır ve dirsek yavaşça açılırken ön kola aşağı ve arkaya doğru sıkı bir baskı verilir.

Yerine oturtma sonrasında kol uzun kol atele alınır. Dirsek çıkığı sonrasında kompartman sendromu bildirildiği için, redüksiyondan sonra çocuğun bir gece hastanede gözlem altında tutulması gereklidir. Atel 1–2 hafta kullanılır.

Kırık eşlik ediyorsa, önce çıkık yerine oturtulur, ardından kırık yeniden değerlendirilir ve redüksiyon sonrası filmlerdeki bulgulara göre tedavi planlanır. Geç fark edilen çıkıklar ise genellikle açık cerrahi ile yerine oturtulmayı gerektirir.

İyileşme Süreci ve Rehabilitasyon

Dirsekte erken ve agresif fizik tedavi eklemi iyileştirmez, sertleştirir.

Dirsek çıkığından sonra en sık karşılaşılan sorun hareket kaybı, yani sertliktir. Çocuklarda bu kayıp nadiren işlevsel veya görünüm açısından anlamlı bir soruna dönüşür. Sertliğin bir kısmı yaralanma anında oluşan yumuşak doku hasarına bağlıdır. Ama kolun uzun süre hareketsiz bırakılması ve erken dönemde zorlayıcı, pasif hareket egzersizleri yapılması da sertliği artırabilir.

Bu nedenle izlenmesi gereken yol şudur:

• • Dirsek çıkıklarında hareketsiz kalma süresi genellikle 1–2 haftayı geçmemeli
  • Atel çıkarıldıktan sonra çocuğun kendi kaslarıyla yaptığı nazik aktif hareketlere hemen başlanır.
  • Hareket açıklığı yaralanmadan 6–8 hafta sonra yeniden değerlendirilir.
  • Bu değerlendirmede belirgin sertlik varsa, o zaman resmi bir fizik tedavi programı başlatılır.
  • Yaralanmadan sonraki ilk 6 hafta içinde pasif germe hareketlerinden kaçınılır, çünkü bunlar sertliğin artmasıyla ilişkilendirilmiştir.
  • Zorlayıcı hareket egzersizlerinin hiçbir aşamada yeri yoktur.

Kas içinde kemikleşme (myozitis ossifikans):

Dirsek çıkığı sonrasında yan bağların seyri boyunca sınırlı miktarda fazladan kemik oluşumu sık görülür. Bazen brakiyalis kasının içinde kemikleşme gelişebilir. Bunun iki bilinen tetikleyicisi vardır. Birincisi; yerine oturtmanın gecikmesi, ikincisi ise alçı çıktıktan sonra yapılan sert germe egzersizleridir. Aktif dönemde istirahat, nazik aktif hareket egzersizleri ve indometazin veya naproksen gibi antiinflamatuar ilaçlar önerilir. Bu tablo zamanla kendiliğinden gerileyebilir.

Aileler Nelere Dikkat Etmeli?

Kolu kendiniz yerine oturtmaya çalışmayın.

Çocuğun dirseğinde eşlik eden bir kırık olup olmadığını film çekmeden anlamak mümkün değil. Damar ve sinir muayenesi de yerine oturtma öncesinde yapılması gereken bir değerlendirmedir.

Parmak uçlarını izleyin.

Dirsek çıkığı sonrası kompartman sendromu olabileceği için, redüksiyon sonrası bir gecelik hastane gözlemi gereklidir. Taburcu olduktan sonra da elde artan ağrı, uyuşma, karıncalanma, renk değişikliği veya parmakları oynatmakta zorlanma varsa vakit kaybetmeden başvurun.

Sinir bulgularını ciddiye alın.

Dirsek çıkıklarında sinir yaralanması damar yaralanmasından daha sık görülür. En çok etkilenen ulnar sinirdir ve bu genellikle medial epikondilin koptuğu durumlarda olur. Serçe parmak ve yüzük parmağının yarısında uyuşma tipik bulgudur. Median sinir sıkışması ise daha sinsi ilerler: ağrı olmaması ve kas-duyu bulgularının geç ortaya çıkması nedeniyle tanısı zordur. Bu yüzden kontrol muayenelerini aksatmamak gerekiyor.

"Bir an önce hareket ettirelim" demeyin.

Bu, ailelerin iyi niyetle yaptığı ama en çok zarar veren davranıştır. Dirseği zorla açıp kapatmak, germek ya da masaj yaptırmak iyileşmeyi hızlandırmaz. Sertliği ve kas içinde kemikleşme riskini artırır. Çocuğun kendi kendine, ağrı sınırları içinde yaptığı hareketler yeterlidir. Fizik tedavinin gerekip gerekmediğine 6–8. haftadaki kontrolde karar verilir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğumun dirseğinin çıktığını nasıl anlarım?

Dirsek şiş ve ağrılıdır, çocuk kolunu bükülü tutar ve hareket ettirmek istemez. Önden bakıldığında ön kol, arkadan bakıldığında kolun üst kısmı kısalmış görünür. Ancak bu belirtiler kırıkla büyük ölçüde örtüşür. Kesin ayrım röntgenle yapılır.

Bu bir kırık mı, çıkık mı?

İkisi birden olabilir, ki çocuklarda sık karşılaşılan durum budur. Dirsek çıkığına medial epikondil, koronoid çıkıntı, radius üst ucu ve lateral kondil kırıkları eşlik edebilir. Ayrıca transfizyel kırıklar, suprakondiler kırıklar, lateral kondil kırıkları ve Monteggia yaralanmaları da çıkık görüntüsü verebilir.

Çocuğum çok küçük, dirseği çıkmış olabilir mi?

Gerçek dirsek çıkığı ergenlerde görülür, küçük çocuklarda alışılmadıktır. Küçük bir çocukta dirsek çıkığı izlenimi veren tablo, çoğu zaman büyüme kıkırdağından geçen bir kırıktır. Bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirdiği için deneyimli hekimin değerlendirmesini gerektirir.

Ameliyat gerekir mi?

Çoğu dirsek çıkığı ameliyatsız, kapalı yöntemle ve çoğu zaman genel anestezi bile gerekmeden yerine oturtulabilir. Ameliyat gündeme geldiği başlıca durum, çıkığın geç fark edilmesidir. Bu durumda genellikle açık redüksiyon gerekir. Eşlik eden kırıklar da kendi gerekliliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Yerine oturtulduktan sonra hastanede kalmamız gerekir mi?

Dirsek çıkığından sonra kompartman sendromu bildirildiği için bir gecelik gözlem önerilir.

Atel ne kadar kalır?

Genellikle 1–2 hafta. Bunu uzatmak sertliği artırdığı için dirsek çıkığında uzun süreli tespitten kaçınılır.

Fizik tedavi şart mı? Ne zaman başlanmalı?

Herkese gerekmiyor. Atel çıktıktan sonra çocuğun kendi yaptığı nazik aktif hareketlerle başlanır. Hareket açıklığı 6–8. haftada değerlendirilir ve o noktada belirgin sertlik varsa fizik tedavi programına geçilir. Bu süreden önce yapılan pasif germe, sertliğin artmasıyla ilişkilendirildiği için önerilmez.

Dirseği zorlayarak açmaya çalışmak iyileşmeyi hızlandırır mı?

Hayır!.. Zorlayıcı hareket egzersizlerinin hiçbir dönemde yeri yoktur. Alçı sonrası yapılan sert germe egzersizleri, kas içinde kemikleşmeye yol açabilen etkenlerden biri olarak bildirilmiştir.

Dirsek eski haline döner mi, hareket kaybı kalır mı?

En sık görülen kalıcı sorun hareket kaybıdır. Ancak çocuklarda bu kayıp genellikle günlük yaşamı ya da görünümü etkileyecek düzeyde değildir.

Çıkık tekrarlar mı?

Tekrarlayan çıkık nadir görülür ama geliştiğinde tedavisi zordur. Daha çok, ilk çıkığını geç ergenlik döneminde arka veya arka-dış yönde geçirmiş genç erişkinlerde ortaya çıkar. Bunun altında yatan sorun dirseğin arka-dış kapsül-bağ yapısındaki gevşeklik olduğu düşünülmektedir. Tedaviye önce ameliyatsız yaklaşılır. Ameliyatsız yöntemler yetersiz kalırsa arka-dış kapsül gerdirme tercih edilebilir.

Elde uyuşma oldu, geçer mi?

Ulnar sinire bağlı uyuşma çoğu zaman geçicidir ve eklem içinde sıkışmış medial epikondil parçası serbestleştirildiğinde düzelir. Median sinir sıkışması ise farklıdır: ağrısız seyrettiği ve bulguları geç verdiği için tanısı gecikebilir, tespit edildiğinde acil cerrahi gevşetme gerektirir. Bu yüzden her uyuşma şikâyetinin hekime bildirilmesi gerekiyor.

Bilgilendirme: Bu yazı eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerini tutmaz.Çocuğunuzda travma sonrası kırık şüphesi varsa lütfen bir çocuk ortopedi uzmanına başvurun.

*Bu içerikteki tüm görsel tasarımlar Nano Banana 2 (Gemini 3 Flash Image) teknolojisiyle hazırlanmıştır.