Dirsek çevresi kırıkları, çocukluk çağındaki tüm kırıkların yaklaşık %5–10'unu oluşturur. Medial epikondil kırıkları da bu grubun içinde küçümsenmeyecek bir yer tutar: çocuklardaki dirsek kırıklarının yaklaşık %10'u bu bölgeden kaynaklanır ve tipik olarak 7–15 yaş aralığında görülür. Bu kırığın en dikkat çekici özelliği, yalnız başına olmamasıdır. Medial epikondil kırıklarının yarısı dirsek çıkığıyla birlikte ortaya çıkar. Diğer birçok çocuk dirsek kırığından ayrılan bir yönü daha vardır. Medial epikondil bir apofizdir; yani kolun boyuna uzamasına katkı sağlamayan, kasların tutunduğu bir kemik çıkıntısıdır. Bu nedenle "büyüme durur mu, kol kısa kalır mı" endişesi bu kırıkta gündeme gelmez. Asıl mesele; kırılan parçanın eklem içine sıkışması, hemen yanından geçen ulnar sinir gerilmesine bağlı güçsüzlük ve uyuşma ile uzun süre hareketsiz bırakılan dirsekte gelişen sertliktir.
Çocuklarda Medial Epikondil Kırığı Nedir?
Medial epikondil, kol kemiğinin (humerus) dirseğe yakın iç kısmındaki kemik çıkıntısıdır. Kendi kemikleşme çekirdeği 5–7 yaşları arasında röntgende görünür hale gelir ve kol kemiğinin gövdesiyle ancak 18–20 yaşlarında tam olarak kaynar. Yani çocukluk ve ergenlik boyunca bu bölge, kemikle kemik arasındaki bir kaynak yeri değil, kıkırdak bir birleşme hattıdır. Kırıkların bu hattan ayrılması da bu yüzden kolaydır.
Bu küçük çıkıntıya iki önemli yapı tutunur:
Medial epikondilin bir de komşusu var: ulnar sinir, medial epikondilin hemen arkasındaki oluktan geçer. Dirseğinizi bir yere çarptığınızda kolunuzun içinden serçe parmağa doğru vuran elektriklenme hissi bu sinirden gelir. Kırık bu sinirin santimetrelerle ölçülen komşuluğunda oluştuğu için, belirtiler yalnızca ağrıyla sınırlı kalmayabilir, serçe ve yüzük parmaklarında uyuşma ve bu parmaklarda güçsüzlük olabilir.
Kırık, teknik olarak bir çekme (avülsiyon) kırığıdır. Şöyle ki; kemik parçası dışarıdan gelen bir darbeyle kırılmaz, kendisine tutunan kaslar ve bağ tarafından çekilerek yerinden koparılır.
Çocuklarda Medial Epikondil Kırığı Nasıl Oluşur?
Yaralanma mekanizması dirseğin dışa açısal olarak (valgus) zorlanmasıdır. Yani dirsek, dış tarafından gelen bir kuvvetle içe doğru açılmaya zorlanır. Bu zorlanma, medial epikondile tutunan fleksör kasların üzerinden çekme (traksiyon) kuvveti yaratır ve kemik çıkıntı yerinden kopar.
Pratikte bu genellikle şu şekillerde olur:
Eğer kırık dirsek çıkığı ile birlikte oluşmuşsa, dirsek çıktığı anda ya da çıkık yerine oturtulurken (redüksiyon sırasında), kopan medial epikondil parçası eklem aralığına girip sıkışabilir.
Çocuklarda Medial Epikondil Kırığının Belirtileri Nelerdir?
Muayene bulguları, kopan parçanın ne kadar yer değiştirdiğine göre değişir. Genel tablo şudur:
Ulnar sinir bulguları bu kırıkta istisna değil, kayda değer bir olasılıktır. Ulnar sinir işlev bozukluğu sıklığı %10 ile %16 arasında bildirilmiştir. Ancak parça eklem içinde sıkışmışsa bu oran %50'ye kadar çıkabilir. Dolayısıyla parmaklardaki uyuşma yalnızca rahatsız edici bir yan bulgu değil, kırık parçanın ekleme sıkıştığının bir işareti olabilir.
Tanı ve Görüntüleme Yöntemleri
Tanı temelde röntgenle konur, ancak bu kırıkta röntgen okumak sanıldığı kadar basit değildir.
Yaş, görüntünün ne kadar net olacağını belirler. Yaklaşık 6–7 yaşından büyük çocuklarda medial epikondil çekirdeği kemikleşmiş olduğu için kopan parça grafide kolayca seçilir. Daha küçük çocuklarda ise bu çekirdek henüz kemikleşmemiş olabilir; kıkırdak yapı röntgende görünmediği için kırık kolayca gözden kaçar.
Gerçek yan grafi zorunludur. Eklem içine sıkışmış parça, özellikle kemikleşmesi az olan küçük çocuklarda doğrudan görülemeyebilir. Ön-arka grafide eklem aralığında genişleme bulunabilir; ancak çoğu zaman tek radyolojik bulgu, yan grafide ulnohumeral eklemin konsantrik olarak yerine oturmamış olmasıdır. Bu nedenle medial epikondil kırığından şüphelenilen her çocukta gerçek bir yan dirsek grafisi alınmalıdır. Üstelik teknik olarak gerçek bir yan grafi elde edilememesi bile başlı başına bir uyarı işaretidir ve sıkışmış parça şüphesini artırır.
Tomografi, özellikle geç fark edilen ya da şüpheli olgularda eklem içindeki osteokartilajinöz parçayı gösterebilir.
Çocuklarda Medial Epikondil Kırıkları Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi kararında üç şey belirleyicidir: parçanın yer değiştirme miktarı, eşlik eden dirsek yaralanması ya da parçanın eklem içine sıkışması ve çocuğun sportif beklentileri.
Tedaviye karar verirken ana etken kırığın yer değiştirmiş olup olmadığı önemlidir.Burada pratikte 5 mm eşiği kullanılmaktadır.
Yer değiştirmemiş ve az yer değiştirmiş kırıklar (5 mm'nin altı)
Bu grupta tedavi semptomatiktir. Uygulama genellikle atel, uzun kol alçısı ya da askı ile 1–2 hafta tespit, ardından erken aktif hareket egzersizleridir.
Bu kırıklarda röntgende kaynama görülmeyebilir, ancak fonksiyonel sonuçlar genellikle mükemmeldir. Yani filmde çizgi durmaya devam ediyor olabilir; bu, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.
Eklem içine sıkışmış parça
Eklem içindeki parça acilen çıkarılmalıdır. İlk 24 saat içinde fark edilen sıkışmış parçalar için tek bir nazik kapalı manipülasyon denemesi yapılabilir. Kapalı yöntemle çıkarılamayan parçalar için açık cerrahiye geçilir.
Yer değiştirmiş kırıklar (5 mm'nin üzeri)
Tedavi genellikle cerrahidir.
Bunun dışında kabul görmüş diğer cerrahi endikasyonlar şunlardır:
Bir de tartışmalı bir grup vardır. Ameliyatsız tedavi edilen üst düzey fırlatma sporcularında, ulnar kollateral bağın fonksiyonel olarak uzaması nedeniyle geç dönemde dirsekte valgus instabilitesi gelişebileceği bilindiği için bu çocuklarda açık redüksiyon ve tespit önerilmiştir.
Cerrahi uygulanacaksa; kapalı redüksiyon ve perkütan çivilemek yerine açık redüksiyon tercih edilir. Amaç ulnar sinirin zarar görmediğinden emin olmaktır.
İyileşme Süreci ve Rehabilitasyon
Bu kırıkta en sık komplikasyon kaynamama değil, dirsekte sertliktir. Ve sertlik büyük ölçüde önlenebilir bir sorundur.
Ameliyatsız tedavi edilen kırıklarda: 1–2 haftalık tespitin ardından erken aktif hareket egzersizlerine başlanır.
Ameliyat edilen kırıklarda: Dirsek 2–3 hafta fleksiyonda tespit edilir, sonrasında aktif hareket açıklığı egzersizleri başlatılır. Alçı çıkarıldıktan sonra bazen 3–4 hafta daha el bileğine atel uygulanır; amacı, fleksör kas kütlesinin aktif kasılarak tespit edilen parçayı yerinden oynatmasını engellemektir.
Rehabilitasyonun üç temel kuralı şudur:
Yumuşak doku hasarı, genellikle röntgende görülen kemik bozukluğundan çok daha ciddidir. Film düzelmiş görünse bile dirseğin toparlanması zaman alabilir.
Aileler Nelere Dikkat Etmeli?
Röntgende kaynama görülmemesi çoğu zaman bir sorun değildir. Bu, özellikle az yer değiştirmiş kırıklarda beklenen bir durumdur ve fonksiyonel sonuçlar buna rağmen genellikle mükemmeldir.
Parmaklardaki uyuşma ve güçsüzlük mutlaka hekiminize bildirilmelidir. Özellikle serçe ve yüzük parmakta uyuşma, karıncalanma ya da kavrama gücünde azalma varsa bu ulnar siniri ilgilendirir. Bu bulgular, eklem içinde gözden kaçmış bir parça olasılığını da akla getirir.
Kısa alçı süresi ihmal değil, bilinçli bir tercihtir. "Komşunun çocuğuna altı hafta alçı yapmışlardı" karşılaştırması bu kırıkta yanıltıcıdır. Uzun tespit, bu kırıkta yarar değil zarar getirir.
Agresif fizik tedavi hemen alçı çıkardıktan sonra başlatılmaz. Dirseği zorlayarak açmaya çalışmak, özellikle ilk altı haftada sertliği artırır. Çocuğun kendi başına yaptığı hareketler esastır.
Ciddi düzeyde fırlatma sporu yapan ergenler ayrı değerlendirilir. Çocuğunuz düzenli olarak hentbol, voleybol, cirit ya da benzeri bir üst ekstremite yüklenmesi olan branşta yarışma düzeyinde spor yapıyorsa, bunu hekiminize mutlaka söyleyin. Tedavi kararı bu bilgiye göre değişebilir.
Sık Sorulan Sorular
"Dirseğinden kemik kopmuş" dediler. Bu ciddi bir şey mi?
Kopan parça, kol kemiğinin iç tarafındaki kas ve bağ yapışma yeridir. Kendi başına kolun uzunluğu ya da büyümesiyle ilgili bir işlevi olmadığı için, birçok durumda düşünüldüğü kadar ürkütücü değildir. Ciddiyeti belirleyen üç şey vardır: parçanın ne kadar yer değiştirdiği, eklem içine sıkışıp sıkışmadığı ve dirsekte çıkık olup olmadığı. Bu üçünün değerlendirilmesi de doğru çekilmiş röntgenlerle yapılır.
Ameliyat şart mı?
Her zaman değil. 5 mm'den az yer değiştirmiş kırıklarda tercih ameliyatsız tedavi yönündedir. 5 mm'den fazla yer değiştirmiş kırıklarda ise ameliyat daha çok tercih edilen yöntemdir. Kesin ameliyat gerektiren durumlar ise şunlardır: açık kırık, belirgin dirsek instabilitesi ve parçanın eklem içine sıkışması.
Kırık kaynamazsa ne olur? Kolu sakat kalır mı?
Bu, ailelerin en çok endişelendiği ama gerçekte en az sorun çıkaran konulardan biridir. Medial epikondilin kemik olarak kaynamaması, çoğu çocukta fonksiyonel bir kayba yol açmaz. Epikondil kaynamamış olan hastaların bile iyi sonuçlar aldığını bilinmektedir. Kaynamamanın belirti verdiği asıl grup, yüksek performanslı fırlatma sporcularıdır.
Bu kırık çocuğumun kolunun büyümesini etkiler mi, kolu kısa mı kalır?
Hayır. Medial epikondil bir apofizdir; kol kemiğinin boyuna uzamasına katkısı yoktur. Bu yönüyle, büyüme plağını doğrudan ilgilendiren dirsek kırıklarından ayrılır.
Alçı ne kadar kalacak?
Bu kırıkta tespit süresi kısadır. Az yer değiştirmiş kırıklarda genellikle 2-3 hafta, ameliyat edilenlerde 3-4 haftadır. Uzayan tespit, sertlik riskini artırır.
Çocuğumun parmakları uyuşuyor, bu normal mi?
Ulnar sinir bu kırığın hemen komşuluğundan geçtiği için sinir bulguları görülebilir. Sıklığı %10–16 arasında bildirilmiştir. Ancak bu bulguyu "normal, geçer" diye geçiştirmemek gerekir. Parça eklem içine sıkışmışsa ulnar sinir sorunu görülme olasılığı %50'ye kadar çıkar. Yani uyuşma, bazen daha derin bir sorunun ilk işaretidir. Mutlaka hekiminize bildirin.
Dirseği tam açılmıyor, düzelir mi?
Sertlik bu kırığın en sık komplikasyonudur ve büyük ölçüde tespit süresiyle ilişkilidir. Kısa tespit ve erken aktif hareketle çoğu çocukta hareket açıklığı geri kazanılır. Beklenenin ötesinde ve düzelmeyen bir kısıtlılık varsa, eklem içinde kaçırılmış bir parça olasılığı yeniden değerlendirilmelidir.
Fizik tedaviye ne zaman ve nasıl başlanmalı?
Tespit süresi biter bitmez aktif hareket egzersizleriyle. Ancak ilk 6 hafta içinde agresif fizyoterapiden kaçınılmalıdır; bu dönemde zorlamalı tedavinin dirsek sertliğini artırdığı gösterilmiştir. Çocuğun kendi kas gücüyle yaptığı hareketler esastır, dışarıdan uygulanan zorlamalı germeler yapılmaz.
Çocuğum ne zaman spora dönebilir?
Tespit en fazla 3 hafta, ardından erken aktif hareket, ilk 6 hafta agresif zorlamadan kaçınılmalıdır. Spora dönüş kararı bu ilkelerin üzerine, çocuğun ağrısız hareket açıklığı ve kas gücü değerlendirilerek hekim tarafından bireysel olarak verilir. Fırlatma sporu yapan ergenlerde bu süre ayrıca değerlendirilir.
Bilgilendirme: Bu yazı eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerini tutmaz.Çocuğunuzda travma sonrası kırık şüphesi varsa lütfen bir çocuk ortopedi uzmanına başvurun.
*Bu içerikteki tüm görsel tasarımlar Nano Banana 2 (Gemini 3 Flash Image) teknolojisiyle hazırlanmıştır.
Çocuklarda Olekranon (Dirsek Çıkıntısı) Kırıkları
Dirseğimizi masaya dayadığımızda hissettiğimiz sert kemik çıkıntısı, ön kol kemi
Çocuklarda Radius Başı ve Boynu Kırıkları: Dirsekteki "Gizli" Kırık
Çocuk dirseğinin dış tarafında, ön kolun iki kemiğinden biri olan radius'un (dön
Çocuklarda Dadı Dirseği (Çekilmiş Dirsek, Nursemaid’s Elbow)
Dadı dirseği, küçük çocuklarda dirsek bölgesinin en sık görülen yaralanmalarında
Çocuklarda Dirsek Çıkığı
Dirsek çıkığı, çocukluk çağında beklenenden daha az görülen bir yaralanmadır. As